Na panelu „Grad koji mijenjamo ili grad koji gubimo? O uticaju rasta turizma na životnu sredinu područja Kotora“ “, održanom 30. juna u Kotoru, stručnjaci iz oblasti biologije, ekologije i filozofije upozorili su da je prirodna sredina Kotora pod sve većim pritiskom turizma, neplanske izgradnje i nedovoljne institucionalne koordinacije.
Učesnici/ce panela, stručnjaci i građani, složili su se da se priroda Kotora mora posmatrati kao ključni element kvaliteta života, a ne kao prostor za betonizaciju i kratkoročne turističke interese. Naglasili su da se gubi zelena infrastruktura, potcjenjuje vrijednost autohtonih vrsta i zanemaruje uloga prirodnih cjelina – Vrmca i Orjena – u očuvanju mikroklime, vode i vazduha.
Novoformirani Kotorski Zeleni Tim, koji je osmislio program, pružio je priliku građanima da kroz sučeljavanje sa stavovima stručnjaka izraze svoje mišljenje. Apelovali su na smanjenje broja kruzera, oslobađanje vrijednih gradskih prostora kao što je parking na Rivi, za javnu upotrebu, pozvali na očuvanje autohtone vegetacije, uz zahtjev za efikasniju zaštitu kulturne i prirodne baštine.
Ključne ekološke preporuke panela odnose se na pokretanje dugoročnih naučnih istraživanja o uticaju prometa kruzera i glisera i izgradnje na zaliv, te monitoring morskog dna i biodiverziteta, kako bi se na osnovu egzaktnih naučnih podataka sprovodila javna politika.
Da bi došlo do promjene, potrebno je da se dosljedno primjenjuju instrumenti zaštite prirode: planovi upravljanja za zaštićena područja, da se usklađuju sa standardima “Natura 2000”, kao i da se građani redovno i kvalitetno informišu o sistemima zaštite.
U planska dokumenta obavezno uključiti zelenu infrastrukturu – drvorede, parkove, prirodne koridore, posebno prirodne cjeline – Vrmac i Orjen.
Ograničiti pritiska na more
Učesnici panela ističu potrebu za ograničavanjem pritiska na more: da se uvedu i strogo poštuju licence, kvote i pravila za plovila, uz markaciju zona ograničene plovidbe i zaštitu morskih staništa.
U procesu osvješćivanja javnosti važnu ulogu imaju obrazovanje o lokalnoj prirodnoj baštini, saradnja škola i institucija, te podsticanje građana na uključivanje u aktivnosti zaštite prirode, posebno kroz ažurno prijavljivanje ekoloških problema.
Bokokotorski zaliv – njegov morski ekosistem trpi višestruke pritiske: sidrenje kruzera, intenzivnu plovidbu, nasipanje obale i velike količine sedimenta nakon kiša, smatra Aleksandar Joksimović, naučni savjetnik Instituta za biologiju mora. Ističe da se stanje mora ne može procjenjivati samo na osnovu kvaliteta vode, već je potrebno dugoročno praćenje morskog dna, biodiverziteta i staništa.
-Sidra teška više tona pri spuštanju i podizanju oštećuju morsko dno, livade morskih cvjetnica i druge organizme koji ne mogu da se pomjere. Kada se sidro vuče po dnu, podiže velike količine sedimenta, što dodatno opterećuje morski ekosistem, podsjeća Joksimović.
Ukazujući na važnost obrazovanja i uključivanja građana u procese zaštite prirode, profesorica filozofije i aktivistkinja Paula Petričević je istakla da se identitet lokalne zajednice gubi kada se razvoj grada podređuje isključivo turističkim interesima, te da je potrebno jačati kulturu brige o prostoru.
-Naša zajednica se raspada… Kratkoročni i usko lični interesi su glavni pokretač tog raspadanja, primjećuje Paula Petričević.
Marina Đurović Radonjić, magistarka bioloških nauka iz Agencije za razvoj i zaštitu Orjena naglasila je da planinski masivi poput Orjena i Vrmca imaju ključnu ulogu u očuvanju vodnih resursa, biodiverziteta i prirodnih koridora. Upozorila je da se prirodna staništa često tretiraju kao „prazan prostor“, iako obavljaju važne ekosistemske funkcije.
-Kotor nije samo Stari grad. Kotor su i planine, i obala, i plaže, i Vrmac, i sve ono što čini njegov prirodni identitet, upozorava Radonjić.
Ukazujući na potrebu interdisciplinarnih istraživanja o uticaju turizma, posebno kruzera, na ekosisteme Kotora, Vuk Iković, doktorant bioloških nauka, poziva ljude na vlasti da svoje odluke o razvoju zasnivaju na naučnim podacima, a ne na kratkoročnim interesima. Iković je podsjetio na jednostavne prirodne procese koje treba poštovati, ukazao na važnu ulogu drveća, koje, osim što snižava temperature i zadržava kišnicu, sprečava oticanje zagađenih voda, filtrira prašinu i poboljšava kvalitet vazduha i “sve to radi besplatno.“
Program je vodila Jelena Vukasović iz OJU Muzeji Kotor.
Panel diskusija realizovana je u okviru projekta „Osnaživanje glasova zajednice: Zalaganje za pravdu i vladavinu prava“, koji finansira Evropska unija u Crnoj Gori, u saradnji sa NVO MANS i Naša akcija.
/M.D.P./
Foto: Zeleni Tim Kotor
