Film “Dimitrije Sinajit”, Benа Golosovkera, alias Gojko Čelebić, posvećen rodonačelniku crnogorske kulture, završеn je u Pragu, nakon deset godina istraživanja života i djela pisca iz XI vijeka čije se porijeklo, prema novijim naučnim istraživanjima, vezuje za Duklju i Kotor. Ostvarenje traje 32 minuta i snimano je na Sinaju, u Kairu i Aleksandriji.
Posljednji kadrovi ovog kratkometražnog igranog filma montirani su u filmskim ateljeima Barandov u Pragu, gdje je sineasta i pisac Gojko Čelebić završio studije. Film je jedanaesto ostvarenje i prvi kratkometražni film ovog poliglote, rođenog u Crnoj Gori.
Crkveni diplomata i pisac iz XI vijeka Dimitrije Sinajit je preminuo 1075. godine na Sinaju. Prema novijim istraživanjima u Zapadnoj Evropi, njegovo porijeklo vezuje se za tadašnju Duklju i Kotor, čime se otvara pitanje njegovog mjesta u istoriji književnosti i kulture ovog prostora.
Dimitrije Sinajit – istorija i ljubavna priča
-Film je posvećen ocu crnogorske kulture, koji je kao crkveni diplomata i pisac, nakon raskola u crkvi 1054. godine otišao u Svete zemlje i skrasio se u najvećem svjetskom učenjačkom centru toga doba – manastir Sv. Katarina na Sinaju, gdje su prosvećeni monasi i učenjaci skupa govorili desetak jezika. Dimitrije je bio poliglota (prevodio je pored ostalog sa habrejskog, Psalme cara Davida) i ostavio naš prvi manuskript na crkvenoslovenskom jeziku (srpska redakcija) na glagoljici, 272. strane. Jedan od najvažnijih slovenskih manuskripta u Srednjem vijeku. Film govori o njegovoj sudbini. Prepleten je ljubavnom pričom. Njegovu vjerenicu koju ostavlja u Kotoru, i govori s njom, iako učenjak, na dijalektu Duklje, ostavio je zauvijek fizički ali je jaka u uspomeni, kaže ističe Čelebić za Boka News.
Kroz istorijsku prizmu jezikom filmske umjetnosti dočaran je i odnos Dimitrija i njegove vjerenice koja ostaje u Kotoru dok on odlazi na Sinaj. Mladog Dimitrija igra Vedran Utješinović, a njegovu vjerenicu Tina Jakovljević Galin, kojima je ovo prvo filmsko iskustvo.
Ruskog teologa i polihistora Porfirija Uspenskog, koji je 1850. godine na Sinaju otkrio Sinajski psaltir, igra Sergej Korbel, dok Ana Indulgen igra naučnicu koja je na svjetskom naučnom kongresu u Moskvi potvrdila Dimitrijevo porijeklo iz Duklje (latinski i naporedo staroslovenski jezik u 11. vijeku Dimitrije je mogao naučiti samo u Kotoru).
Virtuelni Kotor XI vijeka
Posebnu vizuelnu dimenziju filmu daje rekonstrukcija Kotora iz 11. vijeka. Makete prikazuju tadašnji mali lučki grad ispod litica, sa kućama pokrivenim šindrom i slamom, sa lukom, obalom i brodovima. Autor navodi da je to prvi takav prikaz Kotora iz tog perioda u filmu i vizuelnim umjetnostima.
Likom i djelom Dimitrija Sinajita Čelebić, koji se potpisuje umjetničkim imenom Ben Golosovker, bavi se već deset godina. Istraživanje ga je vodilo na Sinaj, u Kairo i Aleksandriju, a dio projekta predstavio je u junu na prvoj međunarodnoj konferenciji pisaca poliglota GEOLITERATURA u Kotoru.
Projekat gotovo u potpunosti finansiran privatnim novcem
Golosovker navodi da je istraživanje od 2015. do 2025. godine finansirao uglavnom vlastitim sredstvima, preko Eksperimentalne filmske produkcije i izdavačke kuće Boka F iz Podgorice.
Prema njegovim podacima, privatno je u projekat uložio 95.000 eura. Ministarstvo kulture je 2026. godine film podržalo sa 5.000 eura, dok je podržana i izložba „DIMITRIJE SINAJIT – POČETAK NAŠE PISMENOSTI“, koja će biti otvorena u nikšićkom Zahumlju 22. septembra.
Čelebić navodi da je prethodno devet godina bio odbijan za podršku Ministarstva kulture.
Monografija i GEOLITERATURA
Nakon filma, Golosovker priprema i veliku monografiju „Dimitrije Sinajit“, a njeno objavljivanje najavljeno je za proljeće 2027. godine, u okviru druge konferencije pisaca poliglota u Kotoru i projekta GEOLITERATURA.
Film je snimljen na engleskom jeziku, sa titlovima na srpskom i ćiriličnom pismu. Autor ga opisuje kao prvi umjetnički film u cjelini posvećen Kotoru.
Očekuje se da njegovo prikazivanje u Crnoj Gori bude uvertira za katalog „Geoliteratura“, planiran na oko 1.000 stranica, dok Golosovker smatra da film može biti i podrška kandidaturi Kotora za Mediteransku prijestonicu kulture i dijaloga 2028. godine.
Ovim filmom Golosovker je obogatio i osavremenio svjetski fond istraživanja o Dimitriju Sinajitu, kome je do sada posvećeno oko 200 naučnih radova.
Na fotografijama: kadrovi iz filma „Dimitrije Sinajit“ i rekonstrukcija Kotora iz XI vijeka.
/M.D.P./
