Od 53 aktivna ugovora o koncesijama za detaljna geološka istraživanja i eksploataciju mineralnih sirovina – na ležišta na sjeveru otpada 14, dok se njih 39 nalazi na primorju i u centralnom dijelu države. Čak 41 ugovor obuhvata eksploataciju kamena (tehničko-građevinskog i arhitektonsko-građevinskog), a preostalih 12 metaličnih, energetskih i ostalih industrijskih sirovina, poput uglja, crvenih i bijelih boksita, bentonita, te ruda olova i cinka.
To proizilazi iz „Informacije o aktivnostima u oblasti koncesija za istraživanje i proizvodnju čvrstih mineralnih sirovina – stanje jun 2026. godine“, koju je pripremilo Ministarstvo energetike i rudarstva, a usvojila Vlada.
RASPORED KONCESIJA PO OPŠTINAMA
Najviše lokacija „drži“ kompanija Bemax – ukupno šest (Vilići, Sađavac, Bioča, Haj Nehaj, Midova kosa i Piševska rijeka), dok po dvije koncesije imaju grupacija Uniprom (Međeđe i Bijelo polje), Euromix beton (Goran i Velji Zabio), Tim Company (Rajčevo brdo i Otilovići) i firma „Muriz“ (Kalac i Todorov krš).
Ostale firme poput kompanija Carinvest, Briv Construction, „Krušo“, Trojan, Gradir Montenegro, Maljat Stone, Mermer, Kobra, „Tujko“, Inženjering put, „Keker“, Kvatro RH, Sport Billy, Gugi Commerce, „Šišković“, „W & R Dinamic Company Limited“, „Katunjanin“, Jokić Kimont, Tofi, Sampetrol, Zeković Company, „Braća Magud“, MIL-COM, Konstruktor Group, Imperijal i Elas imaju po jednu koncesiju.
Rudnik uglja AD Pljevlja ima aktivne ugovore za ugljeni basen i ležište „Glisnica“.
Geografski raspored koncesija pokazuje da su primorje i centralni dio Crne Gore primarne mete eksploatacije kamena, pri čemu opština Bar prednjači sa čak sedam aktivnih ugovora. Jedina opština na crnogorskom primorju na kojoj nema nijednog registrovanog kamenoloma jeste Tivat. Na teritoriji barske opštine operišu Uniprom bentonit na ležištu Bijelo polje, Luka Bar na Volujici, Bemax na lokaciji Haj Nehaj, Trojan na ležištu Velja Gorana, Euromix beton drži ležišta Goran i Velji Zabio, a firma „Muriz“ Kalac i Todorov krš. U Herceg Novom su zaključeni ugovori za lokacije Sitnica (preduzeće Bekommerc), Kruševice I i Kruševice II (firma „Krušo“), te Bjelotina (kompanije „Bokić“).
Za lokacije u Kotoru je zaključeno pet ugovora. Pored aktivnog Carinvesta na lokaciji Platac i Briv Construction u ležištu „Lješevići – Gajevi“ u Grblju, preostala tri ležišta su firmi „Braća Magud“ (lokalitet „Krivošije“), MIL-COM („Ledenice“) i Sampetrol („Stupne“), koja još nijesu aktivna. Za Nikšić je vezano pet koncesija – Uniprom White Bauxite na ležištu Međeđe, Bemax na lokaciji Midova kosa – Budoš, Novi boksiti na Bloku 4, MM Sistem na ležištu Zagrad, dok konzorcijum Uniprom i Uniprom – Metali vadi boksit sa lokaliteta Zagrad, Đurakov do II, Štitovo II i Biočki stan. Na sjeveru, u Bijelom Polju, aktivne su koncesije za lokacije Bioča (Bemax), Kurilo (Konstruktor Group), Poda (Imperijal) i Ober (Elas).
Pljevlja, sa druge strane, drže poziciju energetskog i metalurškog basena gdje Rudnik uglja eksploatiše ležišta Pljevaljskog ugljenog basena i blokiranu Glisnicu, kompanija Gradir Montenegro vodi rudnik olova i cinka Šuplja stijena, dok se na lokalitetu Bušnje nalazi ugovor firme Tim company. Danilovgrad se pozicionirao kao centar ukrasnog i mermernog kamena kroz ležišta Visočica (firme Šišković), Maljat (AD Maljat Stone) i Jovanovići (kompanije Kobra), dok Cetinje bilježi lokacije Čukače (kompanije „Tujko“), Milošev krš (firme Inženjering put) i Tospude – Cuce (firma „Katunjanin“).
Na sjeveru se još pojavljuju Mojkovac sa ležištima Štitarica – Taskavac i Štitarica – Okruglički krš (pod kontrolom AD Crnagoraput), Kolašin sa ležištem Bakovići (firme Keker), Rožaje sa ugovorima za lokalitete Krš (preduzeće Tofi) i Pogled (preduzeće Kvatro RH), Žabljak sa ležištem Ražano polje (Zeković Company), kao i Andrijevica gdje Bemax eksploatiše vulkanit na Piševskoj rijeci. Na jugu, mrežu kamenoloma zatvaraju Ulcinj sa ležištem Ristova ponta (firme Sport Billy) i Budva sa lokacijom Donje Žuto koju drži Gugi Commerce. Podgoricu „predstavlja“ ležište Dolovi – Komani, gdje ukrasni kamen vadi firma Jokić-Kimont.
AGENCIJA I EKOLOŠKI STANDARDI
U statusu mirovanja su koncesije za lokalitete „Krivošije“ (koncesionar „Braća Magud“), „Ledenice“ (MIL-COM) i „Stupne“ (Sampetrol) jer Agencija za zaštitu životne sredine odbija da izda saglasnost na elaborate procjene uticaja na životnu sredinu. Razlog za stopiranje procedura je čekanje zvaničnog mišljenja Kancelarije Unesko za Crnu Goru, jer je riječ o zaštićenom području svjetske baštine. Zbog tog višemjesečnog „ćutanja“, država je bila prinuđena da s tim firmama potpiše anekse ugovora kojima se odgađaju rokovi za eksploataciju i plaćanje fiksnih koncesionih naknada.
Slična je situacija u Baru. Koncesionar „Trojan“ na ležištu „Velja Gorana“ je obavijestio Ministarstvo o nemogućnosti dobijanja odgovora od Agencije za zaštitu životne sredine u zakonskom roku. Rezultat – i s tom firmom potpisan je aneks kojim se prolongira početak eksploatacije i naplata dažbina.
I Rudnik uglja AD Pljevlja suočio se sa strogim stavom ekoloških vlasti za ležište mrkolignitnog uglja „Glisnica“. Agencija za zaštitu životne sredine je odredila tom koncesionaru rok od 820 dana samo za ispravku i dopunu teksta Elaborata o procjeni uticaja na životnu sredinu. Usljed nedostatka prostorno-planske dokumentacije i ekološke kočnice, potpisan je Aneks 2, čime je projekat „na čekanju“.
KONCESIJE DO 2055. GODINE
Ugovori za koncesije su uglavnom zaključeni na tri decenije. Ali, u 2025. godini, sa rokom važenja do 2055. godine, potpisani su za kamenolome „Pogled“ u Rožajama (Kvatro RH) i „Lješevići – Gajevi“ u Grblju (Briv Construction), pri čemu je za lokalitet u Grblju odobren grejs-period prema kojem obaveza plaćanja fiksne koncesione naknade počinje tek od 1. januara 2028. godine.
Kada je o kompanijama riječ, Bemax drži koncesije sa dugim rokovima važenja – do 2041. godine za lokalitet „Midova kosa – Budoš“, do 2050. za ležišta „Bioča“ i „Haj Nehaj“, te do 2054. godine za „Piševsku rijeku 1“ u Andrijevici. Grupacija Uniprom obezbijedila je dugoročne ugovore za dva ležišta do 2050. godine preko kompanija Uniprom White Bauxite (ležište „Međeđe“, Nikšić) i Uniprom bentonit (Bar), a Carinvest pravo na eksploataciju kamena na lokalitetu „Platac“ u Kotoru do 2053. godine.
U dokumentu su se potkrale i nepreciznosti – za ugovor koji se odnosi na eksploataciju tehničko-građevinskog kamena na ležištu „Zagrad“ u Nikšiću (koncesionar MM Sistem), potpisanom 4. avgusta 2025. godine, u polju za datum trajanja nije naveden tačan rok važenja, dok do 2054. godine (sa greškom u datumu – 30.16. ) važi ugovor za lokalitet „Piševska rijeka 1“ u Andrijevici, gdje Bemax eksploatiše vulkanit.
UČINAK VODEĆIH KOMPANIJA
Izvještaj pokazuje da su pojedine kompanije značajno premašile poslovne planove. Tako je Bemax na lokaciji „Sađavac“ iskopao 105.807 m³ (planirano 80.000 m³), na „Bioči“ 82.464 m³ (planirano 30.000 m³), na „Haj Nehaju“ 84.309,33 m³ (planirano 50.000 m³) i na „Midovoj kosi“ 22.122 m³ (planirano 20.000 m³), dok je jedino ležište „Vilići“ sa iskopanih 11.491 m³ ostalo ispod planiranih 15.000 m³.
Mehanizacija i programat AD Nikšić je na ležištu „Kuside“ značajno premašila ugovoreni godišnji plan od 20.000 m³ – proizvela je čak 68.568 m³ tehničko-građevinskog kamena. Kompanija „Đurković“ iz Nikšića na ležištu „Grabova kosa“ i Tim Company iz Pljevalja na lokaciji „Rajčevo brdo“ takođe su značajno premašile ugovoreni godišnji plan eksploatacije kamena za 2025. godinu. „Đurković“ je iskopao 20.543 m³ od planiranih 8.000 m³, dok je Tim Company ostvario iskop od 44.931 m³ naspram planiranih 15.000 m³.
Nasuprot njima, Euromix beton Bar je na lokaciji „Goran“ iskopao 85.000 m³ kamena od planiranih 100.000 m³, dok je na ležištu „Velji Zabio“ proizvodnja iznosila 44.098 m³ od ugovorenih 52.000 m³.
Uprkos ugovorima, proizvodnja tokom 2025. godine uopšte nije pokrenuta na ležištima „Otilovići“ (Tim Company), „Todorov krš“ (firma ,,Muriz“) i „Poda“ u Bijelom Polju (Imperijal). Usljed nedostatka ekoloških i administrativnih odobrenja, nulti učinak u proizvodnji bilježe i firme Mil COM (ležište „Ledenice“), Uniprom bentonit (Bijelo polje kod Bara) i „Trojan“ („Velja Gorana“).
TENDERI U OVOJ GODINI
U prvoj polovini ove godine Vlada je usvojila koncesione akte za lokalitete u Pljevljima (cink i olovo na više ležišta – „Šuplja stijena“, „Đurđeve vode“, „Paljevine“ i „Ribnik“), Andrijevici („Žoljevica“), Kolašinu („Skrbuša“), Ulcinju („Darza“), Baru („Možura-Orlovo“) i za lokalitet „Gradina“ u Beranama. Ministarstvo je u junu raspisalo dva javna oglasa za dodjelu ugovora o koncesiji: u Baru za ležište tehničko-građevinskog kamena „Možura-Orlovo“ i u Pljevljima za metalične sirovine cinka i olova na ležištima „Šuplja stijena“, „Đurđeve vode“, „Paljevine“ i „Ribnik“. U međuvremenu je okončana javna rasprava za koncesioni akt koji se odnosi na ležište tehničko-građevinskog kamena „Lješnica-Bioča“ u opštini Bijelo Polje. Krajem maja, zaključen je Aneks 1 ugovora za potencijalna ležišta crvenih boksita „Blok 4“ u Nikšiću sa koncesionarom Novi boksiti, čime su definisani proizvodnja i koncesiona naknada nakon završene prve faze istraživanja.
Iz Ministarstva energetike i rudarstva navode da je u oblasti legislative napravljen ključni korak – novi zakon o geološkim istraživanjima je stupio na snagu 28. maja. Istovremeno, u proceduri je i Prijedlog zakona o rudarstvu, koji se nalazi u fazi pribavljanja mišljenja od nadležnih državnih organa.
Oscilacije u proizvodnji
Dokument „Informacija o aktivnostima u oblasti koncesija za istraživanje i proizvodnju čvrstih mineralnih sirovina – stanje jun 2026. godine“ pokazuje oscilacije u proizvodnji.
U poređenju sa 2024. godinom, proizvodnja uglja 2025. godine manja je za 58,04 odsto, crvenih boksita za 39,46 odsto, dok je eksploatacija rude olova i cinka pala za 6,17 odsto.
Proizvodnja arhitektonsko-građevinskog kamena takođe bilježi pad od 30,22 odsto. Jedini segment koji je ostvario rast jeste tehničko-građevinski kamen, čija je proizvodnja skočila za 25,33 odsto. Zbirno, proizvodnja svih mineralnih sirovina u Crnoj Gori bilježi pad od 24,17 odsto.
Bivši koncesionari duguju 1,72 miliona eura
Koncesiona naknada za eksploataciju sastoji se iz stalnog (fiksnog) i promjenjivog dijela koji zavisi od ostvarenog obima proizvodnje i korektivnog faktora (od jedan do tri odsto). Na osnovu obračuna za 2025. godini, država bilježi porast prihoda. Stalni dio koncesione naknade za 2026. godinu projektovan je na 5,97 miliona eura, dok je promjenjivi dio za 2025. godinu iznosio 1,40 miliona eura. Ukupna naplata u posljednje tri godine pokazuje oscilacije, nakon čega bilježi rekordan skok: u 2023. godini naplaćeno je 5,4 miliona eura, u 2024. godini 5,38 miliona eura, dok je u 2025. godini taj iznos skočio na rekordnih 7,38 miliona eura. Ukupni prihod od koncesione naknade u 2025. godini u odnosu na 2024. godinu veći je 37,1 odsto.
Iako najveći broj koncesionara redovno izmiruje obaveze, evidencija Poreske uprave iz prve polovine 2025. godine prikazuje da ima i dužnika. Na toj listi nalaze se DOO Bekommerc Herceg Novi (ležište „Sitnica“) sa dugom od 4.185 eura i DOO Euromix beton iz Bara, koji se pojavljuje kao dvostruki dužnik – sa dugom od po 179 eura za ležišta „Goran“ i „Velji Zabio“. S druge strane, bivši koncesionari sa kojima su ugovori raskinuti ili su istekli prema podacima Uprave prihoda iz decembra 2025. godine, ukupno duguju 1,72 miliona eura, bez uračunatih kamata. Najveći dug, u iznosu od čak 600.892 eura, ima podgorička kompanija DOO Vektra za ležište „Bušnje“. Slijedi je AD Rudnici boksita iz Nikšića u stečaju sa dugom od 442.851 eura za ležište „Župa nikšićka“, dok se na trećem mjestu nalazi DOO Zavod za izgradnju Bara u stečaju, koji za lokalitet „Velji Zabio“ duguje 377.463 eura. Značajan dug od 110.351 eura bilježi i podgorički Tehnoput na ležištu „Potoci“, dok ulcinjsko akcionarsko društvo Primorje za „Borik II“ duguje 83.215 eura. Ležište „Petnjik“ vezuje dva bivša koncesionara, pa tako DOO Rudnici mrkog uglja iz Podgorice duguje 36.000 eura, a beranski Rudnici Berane 28.462 eura.
Na listi dužnika nalaze se još i pljevaljski „Breznik“ (25.474 eura za „Maljevac“), barsko preduzeće AD Put (14.151 eura za ležište „Goran“), kao i budvanski Aqvarius sa neizmirenih 5.126 eura za „Presjeku“. Minimalan dug u odnosu na ostale ima barski „Kimont“, čije obaveze za lokalitet „Lješevići – Vranovići“ iznose 254 eura.
/D.Š/
