Evropske elektroenergetske mreže ostale su stabilne tokom toplotnih talasa koji su u toku juna, jula i avgusta podigli temperaturu iznad 40 stepeni Celzijusa u mnogim djelovima kontinenta. Potrošnja struje naglo je rasla zbog sve intenzivnijeg korišćenja klima-uređaja, dok je proizvodnja u nuklearnim elektranama, elektranama na gas i ugalj, kao i hidroelektranama, bila smanjena ili otežana. Značajan dio tog pritiska preuzeli su solarni izvori.
Prema novoj analizi globalnog energetskog analitičkog centra Ember, proizvodnja solarne energije u pojedinim evropskim zemljama porasla je tokom najtoplijih dana i do 17%. Rekordna proizvodnja u dnevnim satima pomogla je mrežama da odgovore na povećanu potrošnju u trenutku kada su drugi važni izvori električne energije bili pod sve većim pritiskom.
Toplotne talase pratile su dugotrajne suše i šumski požari. Osim posljedica po zdravlje ljudi i životnu sredinu, takvi uslovi povećali su potražnju za električnom energijom i doveli do naglih skokova cijena. Ipak, evropski elektroenergetski sistem nije doživio veće poremećaje, velikim dijelom zahvaljujući količinama solarne energije koje Ember opisuje kao rekordne.
– Tokom juna i jula 2026. godine uzastopni toplotni talasi podigli su temperaturu iznad 40 stepeni Celzijusa u mnogim djelovima Evrope. Potražnja za električnom energijom rasla je zajedno sa korišćenjem klima-uređaja, dok je istovremeno bila poremećena proizvodnja u nuklearnim elektranama, elektranama na gas i ugalj i hidroelektranama – naveo je Ember.
Rast potrošnje nije svuda bio jednak. Najizraženiji je bio u Italiji, gdje je tokom toplotnih talasa krajem juna i u julu dnevna potražnja za električnom energijom bila i do 28% veća nego tokom dana koji su prethodili ekstremnoj vrućini. U Mađarskoj je povećanje dostiglo 23%, u Francuskoj 14%, a u Španiji 13%.
Solarne elektrane su upravo u tim satima proizvodile najviše energije. Prosječna dnevna proizvodnja iz solarnih izvora tokom toplotnih talasa bila je 17% veća u Francuskoj i Mađarskoj, dok je u Španiji 5%. Ta dodatna energija pomogla je da se tokom dana pokrije veliki dio povećane potrošnje.
Slabost sistema postajala je vidljivija u večernjim satima, kada ljudi i dalje koriste uređaje za hlađenje, a proizvodnja solarne energije opada zajedno sa sunčevom svjetlošću. Ember navodi da su upravo tada visoke cijene i manjak električne energije u ponudi bili najizraženiji. Mreže su u večernjim satima više zavisile od skuplje proizvodnje iz gasnih elektrana.
Pritisak na konvencionalne izvore energije nije bio posljedica samo veće potrošnje. Isti vremenski uslovi koji su povećavali potrebu za strujom smanjivali su efikasnost nuklearnih elektrana i postrojenja koja koriste fosilna goriva.
Nuklearne elektrane i elektrane na gas ili ugalj spadaju u termoenergetska postrojenja koja se najčešće hlade vodom zahvaćenom iz rijeka ili mora. Kada ekstremna vrućina podigne temperaturu te vode, a suša istovremeno obori vodostaj rijeka, elektrane se suočavaju sa dvostrukim problemom. Na raspolaganju imaju manje vode, a ona zbog povišene temperature slabije odvodi toplotu iz postrojenja.
Posljedice su posebno vidljive duž Dunava. Rekordno nizak vodostaj rijeke smanjio je proizvodnju u jedinoj nuklearnoj elektrani u Mađarskoj, kao i u jedinoj nuklearnoj elektrani u Rumuniji. Ta postrojenja u uobičajenim okolnostima obezbjeđuju oko 40% električne energije u Mađarskoj i oko 15% u Rumuniji. Ako se vodostaj dodatno smanji ili temperatura vode nastavi da raste, pojedini reaktori mogli bi potpuno da obustave rad.
Takav scenario već se dogodio u Švajcarskoj. Nuklearna elektrana Beznau morala je u junu privremeno da bude isključena jer je temperatura riječne vode bila previsoka za njeno bezbjedno hlađenje. Uticaj suše i visokih temperatura na nuklearne reaktore nije nova niti nedovoljno poznata pojava. Njihova zavisnost od dostupne i dovoljno hladne vode dobro je dokumentovana, a na taj problem je nedavno, analizirajući stanje u Francuskoj, ukazao i Carbon Brief.
Problemi nisu ograničeni na nuklearne elektrane. Proizvodnja iz postrojenja na gas i ugalj već je smanjena, ili postoji opasnost da bude smanjena, u Ujedinjenom Kraljevstvu, Italiji, Francuskoj, Poljskoj i Srbiji. Razlozi su slični: visoke temperature otežavaju hlađenje postrojenja, dok suša smanjuje količinu raspoložive vode.
Ni hidroelektrane nisu mogle da nadoknade nastali manjak. Prema Emberu, suše koje pogađaju kontinentalnu Evropu oborile su proizvodnju hidroenergije na najniži julski nivo u posljednjih deset godina.
Iskustvo iz juna i jula pokazalo je da solarna energija može preuzeti veliki dio povećane dnevne potrošnje. Ipak, samo povećavanje broja solarnih elektrana ne rješava problem večernjih sati. Evropskim mrežama nedostaje dovoljno mogućnosti da potrošnju prilagođavaju trenutnoj proizvodnji, ali i dovoljno kapaciteta za čuvanje viška energije proizvedene tokom dana.
Zbog toga se sve više govori o baterijskim skladištima i boljem upravljanju potrošnjom. Baterije mogu sačuvati jeftiniju solarnu energiju proizvedenu tokom dana i vratiti je u mrežu uveče, kada je potražnja i dalje velika, a solarne elektrane više ne proizvode dovoljno.
Toplotni talasi nisu pokazali da jedan izvor može zamijeniti sve ostale, već koliko je važno da se različiti djelovi sistema dopunjuju kada neki od njih oslabe. Solarna energija ovog ljeta nije riješila sve probleme evropske energetike, ali je spriječila da oni budu znatno veći.
