Kotor – Zaključno sa 31. avgustom u Luku Kotor uplovila su 374 kruzera sa 498.888 putnika, a do kraja godine uploviće još 212, što je ukupno najavljenih 586 brodova sa 775.000 putnika, za ovogodišnju kruzing sezonu.
Više puta pisali o tome da iz godine u godinu u Luku Kotor dolazi sve više kruzera sa kojima stiže i sve veći broj putnika. Postavljali smo pitanje može li Kotor to sve izdržati i do koje mjere, u kojoj mjeri je ugrožen ekosistem, kao i da je potrebna održiva strategija razvoja kruzing turizma.
Implementacija strategije održivog kruzing turizma u Kotoru nosi sa sobom niz kompleksnih izazova zbog kojih se u praksi javljaju značajni otpori i usporavanje ovog procesa, nadležnih organa prije svega Opštine Kotor i njenih čelnika.
Iako formalno postoje inicijative za uvođenje održivih modela, u realnosti se grad suočava sa preprekama koje koče efikasnu primjenu:
- Kratkoročni ekonomski interesi: Kruzing turizam donosi brze i direktne prihode za lokalnu privredu — od lučkih taksi i ugostiteljskih usluga do turističkih vodiča i suvenirnica. Prelazak na održivi model zahtijeva smanjenje broja dolazaka i ograničavanje kapaciteta, što mnogi akteri vide kao direktan udar na prihode.
- Infrastrukturna i organizaciona ograničenja: Pravi održivi kruzing turizam zahtijeva značajna ulaganja u eko-infrastrukturu, poput napajanja brodova sa kopna (shore-to-ship power) kako bi se smanjilo zagađenje vazduha dok su brodovi usidreni, kao i napredne sisteme za upravljanje otpadom i saobraćajnim gužvama.
- Složena podjela nadležnosti: Upravljanje obalom, lukom i Starim gradom podijeljeno je između lokalne samouprave, državnih institucija i javnih preduzeća. Nedostatak koordinacije i političke volje često usporava donošenje i primjenu rigoroznijih pravila.
- Pritisak kruzing kompanija i globalnog tržišta: Velike svjetske kruzing kompanije imaju snažan uticaj i preferiraju fleksibilnije luke. Stroga ograničenja bi mogla preusmjeriti dio brodova ka drugim destinacijama u regionu, što stvara strah od gubitka konkurentnosti.
- Balansiranje između UNESCO statusa i masovnog turizma: Prekomjeran broj turista ugrožava kulturnu i prirodnu baštinu Kotora, ali je sprovođenje mjera poput restriktivnog dnevnog limita posjetilaca teško primjenjivo bez jasnog strategijskog konsenzusa svih zainteresovanih strana.
Zašto se u Kotoru kalkuliše sa objavljivanjem i primjenom rezultata istraživanja o održivom turizmu?
Iako su istraživanja o uticaju masovnog i kruzing turizma u Kotoru sprovedena s ciljem stvaranja održivijeg modela razvoja, zvanično objavljivanje i praktična primjena njihovih rezultata često izostaju ili se usporavaju.
Razlozi za ovakav uzdržan stav leže u kompleksnom spletu ekonomskih, političkih i organizacionih izazova:
- Strah od negativnih ekonomskih posljedica: Rezultati naučnih istraživanja po pravilu ukazuju na prekomjernost trenutnog broja turista i predlažu restriktivne mjere — poput dnevnih limita na brodske dolazke i brojne grupe. Donosioci odluka i lokalni privrednici strahuju da bi javno objavljivanje i usvajanje takvih preporuka vode do smanjenja prihoda za opštinski budžet, Luku Kotor, dioničar, restorane, vodiče i trgovce…
- Pritisak i interesi kruzing industrije: Globalne kruzing kompanije i agencije vrše jak pritisak na lokalne i državne vlasti kako bi zadržale fleksibilne uslove i visok kapacitet pristajanja. Objavljivanje zvaničnih rezultata koji nedvosmisleno dokazuju štetnost prekomjernog turizma stavilo bi lokalnu samoupravu pod obavezu da reaguje i uvede restrikcije, što narušava relacije sa ključnim partnerima u pomorskom saobraćaju.
- Nedostatak alternativnih modela prihoda: Strategija održivog turizma zahtijeva prelazak sa visoko-masovnog turizma niske potrošnje na turizam veće vrijednosti. Međutim, dok se takav model ne uspostavi, grad zavisi od direktnih taksi i naplate ulaza u Stari grad. Bez spremne ekonomske alternative, nadležni izbjegavaju zvanično preuzimanje obaveza koje definišu istraživanja.
- Podijeljene nadležnosti i politička osjetljivost: Upravljanje resursima Kotora podijeljeno je između Opštine Kotor, Ministarstva turizma, JP Morsko dobro i Uprave za zaštitu kulturnih dobara. Javno suočavanje sa rezultatima istraživanja zahtijeva međuinstitucionalni konsenzus i nepopularne odluke, što politički akteri često izbjegavaju kako ne bi izgubili podršku lokalnog stanovništva i privrednih subjekata.
- Infrastrukturna nespremnost: Istraživanja i strategije ne podrazumijevaju samo restrikcije, već i krupna ulaganja u infrastrukturu — od sistema za napajanje brodova sa kopna (shore-to-ship power) do naprednog upravljanja saobraćajem.
Budući da grad i država trenutno nemaju kapacitete ni sredstva da brzo realizuju te preporuke, objavljivanje rezultata izložilo bi ih kritici javnosti zbog nepostupanja.
/M.Marušić/
