Po informacijama do kojih je došao Avioportal, u rasporedima za predstojeću ljetnju sezonu pojavila se najava leta na relaciji Tivat – Tirana, koji bi trebalo da operira kompanija TUI fly Belgium. Ipak, iako na prvi pogled djeluje kao nova direktna linija između Crne Gore i Albanije, riječ je o charter operaciji u okviru turističkog programa, pa karte za ovaj segment nije moguće kupiti kroz standardne prodajne kanale kao kod redovnih linija.
Let je dio takozvane trougaone rotacije koju turistički operateri često koriste u sezonskim programima. U konkretnom slučaju avion bi trebalo da saobraća na relaciji Brisel – Tivat – Tirana – Brisel. Takav model omogućava turoperatoru da jednim avionom opsluži više destinacija na Mediteranu i Jadranu, optimizujući popunjenost letova i smanjujući operativne troškove.
U praksi to znači da avion dovodi turiste iz Belgije u Crnu Goru, zatim nastavlja prema Albaniji, odakle preuzima putnike za povratni let prema zapadnoj Evropi. Segment između Tivta i Tirane tako predstavlja operativni dio turističke rotacije, a ne liniju namijenjenu lokalnom tržištu.
Ipak, sama činjenica da se ova ruta pojavljuje u rasporedima otvara zanimljivo pitanje: da li bi direktna avio-veza između Crne Gore i Albanije mogla imati komercijalni potencijal kao redovna linija?
Regionalni kontekst
Geografski gledano, Tivat i Tirana su relativno blizu – vazdušna udaljenost između ova dva aerodroma iznosi približno 150 kilometara. Planirano vrijeme leta za pomenuti charter segment iznosi oko 1 sat i 5 minuta.
Na prvi pogled, tako kratka distanca može djelovati neobično za avionsku liniju. Međutim, evropska avijacija poznaje više primjera uspješnih vrlo kratkih regionalnih ruta.
Jedan od zanimljivijih primjera u našem širem regionu je linija Pula – Zadar u Hrvatskoj, koju trenutno operira Croatia Airlines. Ruta je duga oko 89 milja (143 kilometra), a planirano vrijeme leta u rasporedu iznosi približno 35 minuta. U operativnoj praksi avion često provede svega 20 do 25 minuta u vazduhu, što ovu liniju čini jednom od najkraćih redovnih ruta u regionu.
Upravo zbog toga ova linija predstavlja dobar referentni primjer kada se razmatra potencijal rute Tivat – Tirana. Razlika je u tome što je hrvatska linija dio redovnog domaćeg saobraćaja i ima jasno definisanu funkciju u mreži nacionalnog prevoznika, dok je relacija između Tivta i Tirane za sada prisutna samo kao charter turistički segment.
Ekonomska realnost kratkih linija
Sa menadžerske i operativne strane, kratke linije imaju specifičnu ekonomsku logiku. Kod letova dužine 20 do 60 minuta najveći dio troškova ne dolazi od potrošnje goriva, već od fiksnih operativnih troškova: aerodromskih taksi, zemaljskog opsluživanja, posade, slotova i amortizacije aviona.
Zbog toga cijena karte na ovakvim rutama često nije proporcionalno niža u odnosu na duže letove. Na liniji Pula – Zadar cijena karte se u praksi najčešće kreće između 50 i 150 eura, zavisno od dostupnosti i tarifne klase.
Sličan cjenovni okvir mogao bi se očekivati i na eventualnoj liniji Tivat – Tirana, naročito ako bi je operirala tradicionalna ili regionalna avio-kompanija sa manjim avionima. Za niskotarifne prevoznike potencijal bi postojao samo uz dovoljan obim potražnje i snažan turistički promet.
Potencijal za Crnu Goru
Za Crnu Goru bi direktna veza sa Tiranom mogla imati nekoliko strateških prednosti. Aerodrom u Tirani posljednjih godina bilježi izuzetno snažan rast i postao je jedan od najbrže rastućih aerodroma u Evropi, sa velikim brojem linija koje operiraju low-cost prevoznici.
Direktna linija prema Tivtu ili Podgorici mogla bi omogućiti putnicima iz Crne Gore pristup znatno široj mreži letova prema evropskim destinacijama, često po nižim cijenama nego što je to slučaj sa regionalnih aerodroma.
Istovremeno, takva veza bi mogla dodatno ojačati turističku ponudu crnogorske obale, omogućavajući lakše kombinovanje destinacija unutar jedne turističke ture.
Prednosti za Albaniju
Za Albaniju bi direktna veza sa crnogorskom obalom imala sličan efekat. Turisti koji slijeću u Tiranu mogli bi relativno brzo nastaviti putovanje prema Bokokotorskom zalivu ili budvanskoj rivijeri.
U turističkoj industriji već postoji interesovanje za tzv. multi-destination aranžmane, u kojima posjetioci tokom jednog putovanja obilaze više destinacija u regionu. Direktna avio-veza bi takve programe učinila znatno jednostavnijim za organizaciju.
Charter kao indikator tržišta
U avijaciji charter operacije često predstavljaju prvi signal postojanja tržišta. Turistički operateri i avio-kompanije nerijetko testiraju određene destinacije kroz sezonske programe prije nego što se razmotri pokretanje redovne linije.
Za sada, let Tivat – Tirana ostaje dio turističke rotacije i nije dostupan za individualnu prodaju karata. Međutim, činjenica da je ruta uključena u operativni raspored pokazuje da logistički i tržišno postoji prostor za ovakvu vrstu saobraćaja.
Ukoliko turistički promet između dvije zemlje nastavi da raste, nije nemoguće da se u budućnosti pojavi i stalna regionalna linija koja bi povezivala crnogorsku i albansku obalu.
Za sada, ova charter operacija predstavlja zanimljiv pokazatelj da se i na relativno kratkim relacijama u regionu mogu otvoriti nove mogućnosti za razvoj avio-saobraćaja.
/avioportal.me/
