Projekat „Podvodno istraživanje risanskog akvatorija“ uspješno je završen prošle nedjelje. Istraživanje je sprovela ekipa crnogorskih podvodnih arheologa iz Centra za konzervaciju i arheologiju Crne Gore. Uprkos činjenici da su neodgovorni pojedinici ovaj podvodni lokalitet uništili ili pokrali, količina prikupljenih podataka, kao i rezultat istraživanja, više su nego zadovoljavajući, piše u saopštenju istraživačkog tima, prenosi Pobjeda.
U timu su bili rukovoditeljka Marija Jabučanin, Petra Zdravković, Nikola Borovinić i Dejan Gazivoda.
Risanski zaliv je, uz uvalu Bigovica, jedan od dva zakonom zaštićena lokaliteta, od ukupno 23 evidentirana podvodna lokaliteta. Prioritet istraživanja bilo je identifikovanje pristana, određivanje vremenskog raspona njegovog korišćenja i dokumentovanje rasprostiranja samog nalazišta. Značajna dva otkrića su ostaci brodoloma sa teretom grčko-italskih amfora i dio antičke pristanišne instalacije – mola, odnosno sidrišta za brodove koji su u ovoj luci tražili zaklon od nepogoda.
„Pronađeno je više različitih tipova amfora i njihovih djelova: grčko-italskih, amfora iz perioda rimske dominacije i kasnoantičkih, vremenski opredijeljenih od IV vijeka prije nove ere do VII vijeka nove ere, koje su u more dospjele prilikom utovara i pretovara. Ovi nalazi pomjerili su dosadašnje hronološke odrednice koje su se uglavnom vezivale za I vijek prije nove ere do I vijeka nove ere. Uz ulomke keramike finije izrade, kuhinjskog posuđa, građevinskog materijala-tegula, u mogućnosti smo da dobijemo sliku o šarolikom teretu koji je morskim putem putovao od Grčke, Italije i istočnog Mediterana, sjeverne Afrike, Crnog mora do Rizonske luke“ stoji u saopštenju.
Dva otkrića
Arheološko pretraživanje podmorja nije se mnogo razlikovalo od terenskog rada na kopnu, ali je bilo teže i zahtijevalo je više vještine. Pritom, uz otkrivanje kulturnih slojeva, fotografisanje i crtanje, podvodni arheolozi morali su da imaju dodatna znanja o fiziologiji, hemiji, fizici, navigaciji, orjentaciji… U toku trajanja ovog projekta, na lokalitetu je urađena precizna mapa sa GPS koordinatama svakog pojedinačnog fragmenta ili arheološkog aglomerata, odnosno koncentovanih gomila. Tako je utvrđivan i karakter nalazišta, a ujedno i omogućeno praćenje stanja lokaliteta u budućnosti, odnosno kontrola njegove eventualne devastacije.
Svi nalazi izronjeni u toku trajanja istraživanja sada se nalaze u ateljeu za konzervaciju na Cetinju, gdje su stručnjaci započeli sveobuhvatan konzervatorski tretman. Nakon toga će, posebnom odlukom Vlade Crne Gore biti određeno gdje će biti biti izloženi i valorizovani.
Istraživanje je finansiralo Ministarstvo kulture Crne Gore, iz budžeta opredijeljenog za Program zaštite i očuvanja kulturnih dobara za 2014. godinu.
Bez zakona o zaštiti podvodnih dobara Crna Gora još nema, kao neke pomorske države, poseban zakon koji se tiče isključivo podvodnih kulturnih dobara i njihove zaštite, koja je važan nacionalni interes. Kako podsjeća istraživački tim ovog projekta, amfore su davno postale simbol kulturne baštine, ali i njene devastacije. Da bi to preduprijedila, Crna Gora je 2008. godine ratifikovala Uneskovu konvenciju o zaštiti podvodne kulturne baštine iz 2001. godine. Riječ je o prvom mnogostranom međunarodnom ugovoru koji se bavi zaštitom podvodnih kulturnih dobara.
